Biotechnologia.pl
łączymy wszystkie strony biobiznesu
Cykl życia pilotażowej produkcji bioplastiku

Bioplastik został opracowany jako alternatywa dla plastiku wytwarzanego z polimerów syntetycznych, który jest niebiodegradowalny i stanowi jedno z głównych źródeł zanieczyszczeń we współczesnym świecie. Bioplastik może być wytworzony z polimerów naturalnych, pozyskiwanych z roślin, alg lub bakterii. W ostatnich latach to właśnie bioplastik na bazie alg i mikroalg zyskał szersze zainteresowanie, jednak pojawiają się pytania dotyczące wpływu produkcji takiego biodegradowalnego plastiku na środowisko.

 

Bioplastik z alg opiera się na celulozie. Algi charakteryzują się bogatą zawartością celulozy przy jednocześnie niskiej zawartości ligniny, która w tym przypadku jest traktowana jako zanieczyszczenie. Zatem algi są potencjalnym źródłem bioplastiku o wysokiej czystości. Z kolei mikroalgi hodowane w środowisku wodnym są źródłem składników, takich jak agar, alginaty czy karageny, z których każdy może być wykorzystany jako substrat lub dodatek do produkcji bioplastiku. Produkcja takiego bioplastiku jest również obciążona mniejszą emisją odpadów – po wyekstrahowaniu potrzebnych składników pozostałość tych organizmów można wykorzystać w innych celach, np. jako dodatki do paszy dla zwierząt.

Alginaty w produkcji bioplastiku

Obecne badania skupiają się na wykorzystaniu bioplastiku na bazie mikroalg do pakowania żywności. Z agaru, karagenów i alginatów stosunkowo łatwo jest wytworzyć cienki, biodegradowalny film, który stanowi zabezpieczenie dla żywności. Wyzwaniem jest natomiast stworzenie takiego bioplastiku, który skutecznie chroni żywność przez odpowiednio długi czas, a następnie relatywnie szybko ulega rozkładowi.

Alginaty to polimery anionowe ekstrahowane z mikroalg lub alg za pomocą ekstrakcji zasadowej, mikrofalowej lub ultradźwiękowej. Ekstrakcja zasadowa, mimo że jest najtańsza i najłatwiejsza, wymaga użycia wielu odczynników chemicznych, które stanowią odpad groźny dla środowiska. Ekstrakcja wspomagana ultradźwiękami umożliwia znaczne skrócenie czasu reakcji oraz wymaganej temperatury, a zatem z ekonomicznego punktu widzenia jest bardziej opłacalna. Następnie alginaty poddaje się szeregowi procesów mających na celu utworzenie biodegradowalnej powłoki. Dokonuje się tego np. poprzez rozpuszczenie algiantów w wodzie destylowanej i dodanie plastyfikatorów, których zadaniem jest zwiększenie elastyczności i zmniejszenie twardości powłoki, aby można było ją stosownie uformować. Tak stworzony biofilm musi charakteryzować się wysoką odpornością mechaniczną oraz znikomą rozpuszczalnością w wodzie, aby stanowić odpowiednie zabezpieczenie dla żywności.

Środowiskowa ocena cyklu życia w skali pilotażowej

Technologia ekstrakcji alginatów i celulozy oraz produkcji takich biofilmów została opracowana dość dobrze w skali laboratoryjnej, natomiast niewiele badań dotyczy skali pilotażowej. Istotne jest, aby przeprowadzić również środowiskową ocenę cyklu życia takiej produkcji, biorąc pod uwagę wszystkie etapy życia bioplastiku, czego dokonali naukowcy z Danii. W swojej środowiskowej ocenie rozważyli też etap końca życia produktu, w którym do atmosfery emitowany jest cały zgromadzony w bioplastiku dwutlenek węgla. 

Ocena cyklu życia przeprowadzona została na podstawie laboratoryjnej i pilotażowej produkcji bioplastiku na bazie alginatów i celulozy. Głównym założeniem była produkcja 1 kg bioplastiku. Rozpatrzono wszystkie jej etapy: hodowlę i pozyskiwanie alg, ich przetwarzanie, ekstrakcję zasadową, formowanie biodegradowalnej folii, użytek produktu gotowego oraz jego przetwarzanie jako odpadu. Hodowla alg znajdowała się w Norwegii, a produkcja bioplastiku odbywała się w jej bliskim sąsiedztwie, co jest zalecane ze względu na ograniczenie kosztów transportu. Są one stosunkowo drogie ze względu na specjalne wymagania – muszą być przechowywane w środowisku wodnym, co znacznie zwiększa koszty. Wykorzystane zostały algi Saccharina latissima, które przed hodowlą w morzu muszą zostać poddane wstępnemu wzrostowi w specjalnych inkubatorach, aż do osiągnięcia do 2 cm wzrostu. Proces inkubacji trwa do 6 tygodni i jest istotny ze względu na gwarancję późniejszego intensywnego wzrostu w warunkach morskich. Kolejne 7 tygodni trwa wzrost alg do długości 2 m.

Po zbiorach algi trafiają do zakładu przetwórczego, gdzie ekstrahowane są alginaty, celuloza, mannitol i fukoidyna, która w tym modelu traktowana była jako produkt uboczny, niebiorący udziału w dalszej produkcji bioplastiku. Wyekstrahowane składniki są poddawane obróbce plastyfikatorami w celu uzyskania biofilmu. Alginaty mieszane są z glicerolem, który zwiększa wytrzymałość termiczną, a celuloza dodawana jest w celu zwiększenia wytrzymałości mechanicznej. Tak otrzymany roztwór mieszany jest na płaskiej powierzchni z chlorkiem wapnia, który zapewnia odpowiednią homogeniczność, małą grubość oraz elastyczność, a następnie poddawany jest suszeniu, aż zawartość wody osiągnie minimum 30%. W ten sposób otrzymano gotowy bioplastik, którego można użyć do przechowywania żywności.

Ostatnim rozpatrywanym etapem był koniec życia produktu, w którym założono dwa możliwe sposoby utylizacji – kompostowanie i spalenie. W przypadku kompostowania zużywana była energia w postaci elektryczności, natomiast spalenia – elektryczności i ciepła. Obliczenia emisji dwutlenku węgla dla tak zaprojektowanego procesu produkcji bioplastiku wykazały, że jego utylizacja jest etapem o największej emisji CO2, a zatem krok zwykle pomijany w dotychczasowych badaniach okazał się jednym z najbardziej kluczowych jeśli chodzi o bezpieczeństwo środowiska. Kompostowanie zmniejsza emisję o 30%, a dodatkowo dwutlenek węgla jest uwalniany stopniowo – w przeciwieństwie do spalenia, gdzie jego całość jest natychmiastowo emitowana do atmosfery.

Źródła

Ayala, M., Thomsen, M., & Pizzol, M. (2023). Life Cycle Assessment of pilot scale production of seaweed-based bioplastic. Algal Research (Amsterdam), 71, Algal research (Amsterdam), 2023, Vol.71.

Dang, B., Bui, X., Tran, D., Hao Ngo, H., Nghiem, L., Hoang, T., ... Varjani, S. (2022). Current application of algae derivatives for bioplastic production: A review. Bioresource Technology, 347, 126698.

Fot. https://www.pexels.com/pl-pl/zdjecie/morze-woda-ocean-wodorost-8849634/

KOMENTARZE
Newsletter