Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996

Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996 określa dopuszczalne stężenia retinolu oraz jego estrów w produkcie końcowym. Zgodnie z jego treścią dopuszcza się:

* do 0,05% równoważnika retinolu (RE) w produktach do ciała,

* do 0,3% RE w pozostałych produktach niespłukiwanych oraz spłukiwanych.

Ponadto na produktach kosmetycznych zawierających retinol, palmitynian retinylu lub octan retinylu należy umieścić ostrzeżenie o ryzyku nadmiernego spożycia witaminy A. Informacja ta ma na celu ochronę konsumentów, którzy są już narażeni na wysokie spożycie witaminy A z żywności i suplementów. Wyznaczony został także okres przejściowy. Zakaz wprowadzania do obrotu nowych produktów niespełniających powyższych wymagań obowiązuje od 1 listopada 2025 r., natomiast całkowite wycofanie takich produktów z rynku przewidziano na 1 maja 2027 r. 

Bioretinoidy jako alternatywa dla klasycznych retinoidów

Nowe regulacje znacząco wpłynęły na rynek kosmetyczny, zwiększając zainteresowanie składnikami aktywnymi stanowiącymi alternatywę dla retinolu i jego estrów. Wynika to z konieczności reformulacji produktów przez producentów tak, aby spełniały aktualne wymagania prawne. Uwagę przykuwają tutaj bioretinoidy – związki pochodzenia naturalnego lub biotechnologicznego, które oddziałują na receptory jądrowe RAR i RXR, wpływając na ekspresję genów odpowiedzialnych za procesy keratynizacji, syntezę kolagenu oraz proliferację keratynocytów. Ich mechanizm działania naśladuje aktywność klasycznych retinoidów, jednak zazwyczaj wiąże się z łagodniejszym wpływem na skórę, a co za tym idzie – lepszą tolerancją. Charakteryzują się wysoką selektywnością wobec receptorów, zwłaszcza RAR-γ, których obecność w naskórku jest znacząca i odpowiadają one zarówno za efekty kliniczne, jak i potencjalne działania niepożądane, takie jak podrażnienie czy suchość skóry. W porównaniu do tradycyjnych form witaminy A bioretinoidy charakteryzują się większą stabilnością w gotowych masach kosmetycznych, co czyni je obiecującą alternatywą w nowoczesnych kosmetykach.

Bakuchiol

Najbardziej znanym przykładem alternatywy dla retinoidów jest bakuchiol – roślinny składnik pozyskiwany z nasion Psoralea corylifolia, uznawany za prekursora trendu bioretinoidów. Mimo iż nie jest strukturalnie podobny do retinolu, wykazuje zbliżone działanie biologiczne. Badania wykazują, że produkty zawierające bakuchiol mogą przynosić porównywalne efekty w redukcji zmarszczek i przebarwień jak retinol, przy jednocześnie znacznie niższym ryzyku podrażnień. Potwierdza to jego potencjał jako skutecznej i lepiej tolerowanej alternatywy dla klasycznych retinoidów. Mimo że bakuchiol wciąż cieszy się dużym zainteresowaniem, można go uznać za surowiec dobrze znany na rynku – obecnie na półkach sklepowych można go znaleźć w wielu gotowych formulacjach. Wartym uwagi rozwiązaniem jest natomiast łączenie bakuchiolu z retinolem. Takie podejście sprawdza się szczególnie w pielęgnacji skóry dojrzałej oraz z oznakami przyspieszonego lub przedwczesnego starzenia się. Z perspektywy formulacyjnej jest to korzystne połączenie, ponieważ bakuchiol może poprawiać stabilność retinolu w produkcie końcowym, co pozwala na zachowanie jego skuteczności nawet przy niższych stężeniach. Należy jednak podkreślić, że bakuchiol nie stanowi stuprocentowego zamiennika retinolu. Jest on natomiast wartościowym składnikiem o działaniu przeciwstarzeniowym i przeciwtrądzikowym, który może być stosowany u osób z cerą wrażliwą, w okresie letnim lub przez osoby rozpoczynające pielęgnację związaną z retinoidami. Stanowi również atrakcyjną opcję dla konsumentów poszukujących surowców pochodzenia roślinnego.

Apokarotenoidy

Apokarotenoidy to naturalne pochodne karotenoidów powstające w wyniku ich rozkładu. Należą do grupy związków bioaktywnych, które – mimo innej budowy – wykazują podobne funkcje w porównaniu do klasycznych retinoidów, przy jednocześnie łagodniejszym profilu działania. Jednym z najlepiej przebadanych źródeł tych substancji jest mikroalga Chlorella vulgaris, z której pozyskiwane są apokarotenoidy ksantofilu, określane w literaturze jako MBR (z ang. microalgae-derived bioretinoid). Związki te działają jako strukturalne analogi kwasu retinowego. Badania wskazują, że apokarotenoidy ksantofilu pochodzące z Chlorella vulgaris wykazują wyższą aktywność w zakresie stymulacji proliferacji komórek, redukcji poziomu melaniny oraz modulacji macierzy zewnątrzkomórkowej (ECM) w porównaniu zarówno do retinolu, jak i bakuchiolu. W badaniach in vivo MBR przyczyniał się do poprawy struktury skóry, jej jędrności oraz wyrównania kolorytu, osiągając efekty porównywalne do retinolu. Co więcej, w połączeniu z retinolem wykazuje działanie synergistyczne, pełniąc funkcję tzw. boostera i zwiększając jego skuteczność. Efektywność ta wynika z selektywnego oddziaływania na receptory RAR.

Biksyna

Biksyna to apokarotenoid naturalnie występujący w nasionach drzewa Bixa orellana, określany jako arnota właściwa, a w branży kosmetycznej szerzej znany pod nazwą Annato. W surowcu tym stanowi ok. 80% wszystkich karotenoidów. Ten pomarańczowo-czerwony terpenowy barwnik wykazuje silne właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne poprzez redukcję wolnych rodników tlenowych. Badania nad ekstraktami Bixa orellana wykazały, że związek działa hamująco na aktywność lipazy wytwarzanej przez bakterie Cutibacterium acnes, co prowadzi do zmniejszenia produkcji wolnych kwasów tłuszczowych w łoju oraz normalizację procesów keratynizacji. Dzięki temu biksyna może być z powodzeniem wykorzystywana w pielęgnacji łagodzącej objawy trądziku, a także jako wsparcie terapii retinoidowych ze względu na swój potencjał anti-aging, a także działanie ochronne przed promieniowaniem UV. Mimo iż niedostępne są jednoznaczne dowody potwierdzające zdolność do aktywacji receptorów RAR/RXR, hydrofobowa biksyna jest interesującym kierunkiem dalszych badań nad potencjalnym zastosowaniem substancji jako bioretinoid.

Łagodniejsze bioretinoidy jako odpowiedź na ograniczenia stosowania retinolu

Wprowadzone ograniczenia w stosowaniu retinolu i jego estrów wymusiły na branży kosmetycznej poszukiwanie nowych, bezpieczniejszych rozwiązań. Bioretinoidy, takie jak bakuchiol, apokarotenoidy czy biksyna, wykazują zbliżone działanie do retinoidów, przy lepszej tolerancji i większej stabilności formulacyjnej, co czyni je obiecującą alternatywą. Mimo iż nie zastąpią dobrze znanego retinolu i jego estrów, to potencjał bioretinoidów – zarówno jako substytutów, jak i składników wspierających – wskazuje na ich rosnące znaczenie w nowoczesnej kosmetologii.