Opis tych struktur opublikowano w 2026 r. w czasopiśmie „Nature”. Naukowcy zbadali okazy z jednego z najlepiej zachowanych paleontologicznych stanowisk kambryjskich na świecie (Chengjiang, Chiny). W obrębie głowy zidentyfikowano dwie duże struktury po bokach oraz dwie mniejsze w linii środkowej. Zaskakującym było wykrycie melanosomów – mikroskopijnych struktur zawierających melaninę, charakterystycznych dla nabłonka barwnikowego siatkówki. Ich obecność sugeruje, że nie były to przypadkowe plamy czy uszkodzenia, lecz rzeczywiste narządy wzroku. Co więcej, układ i budowa wskazują, że wszystkie cztery mogły uczestniczyć w tworzeniu obrazu.

Dlaczego to takie ważne? U współczesnych kręgowców występuje para oczu bocznych. W części środkowej mózgu znajduje się natomiast tzw. kompleks pinealny, obejmujący szyszynkę, a u niektórych gatunków także tzw. oko ciemieniowe. Struktury te reagują na światło, ale nie tworzą obrazu – pełnią raczej funkcje regulacyjne związane z rytmem dobowym i wydzielaniem melatoniny. Przez lata zakładano, że narządy pośrodkowe były od początku prostsze i nigdy nie działały jak „prawdziwe” oczy. Dane z kambru podważają ten obraz. Jeżeli wczesne kręgowce rzeczywiście miały cztery oczy zdolne do widzenia obrazowego, to oznacza, że przodkowy stan mógł być bardziej złożony niż u wielu współczesnych gatunków. W takim scenariuszu narządy pośrodkowe nie były prymitywnymi detektorami światła, lecz wyspecjalizowanymi narządami, które z czasem utraciły zdolność tworzenia obrazu i przejęły inne funkcje.

Dane z biologii rozwoju pokazują, że oczy boczne i struktury pinealne powstają w zarodku jako wyrostki przodomózgowia i są kontrolowane przez częściowo te same geny regulatorowe. Oznacza to, że mają wspólne pochodzenie rozwojowe. W połączeniu z danymi kopalnymi można więc rozważać, że u wczesnych kręgowców mogły początkowo pełnić podobną funkcję. Z punktu widzenia ewolucji nie musi to oznaczać stałego wzrostu złożoności organizmów. Analizowany przypadek sugeruje raczej, że ewolucja obejmuje także redukcję oraz zmianę funkcji istniejących struktur. Narząd może zostać zachowany anatomicznie, ale przestać odgrywać swoją pierwotną rolę. W takim scenariuszu pośrodkowe narządy wzrokowe mogły utracić zdolność tworzenia obrazu i przejąć funkcje związane z regulacją rytmów biologicznych. Tego rodzaju przekształcenie funkcji, przy zachowaniu struktury, jest dobrze udokumentowanym mechanizmem ewolucyjnym, określanym jako modyfikacja funkcjonalna (redeployment).

Interpretacja ta nie jest wolna od ograniczeń. Skamieniałości nie umożliwiają bezpośredniej oceny parametrów widzenia, takich jak ostrość czy rozdzielczość obrazu. Wnioski opierają się na analizie kształtu oraz składu chemicznego zachowanych struktur. Dodatkowo liczba dostępnych okazów jest ograniczona. Niewykluczone więc, że kolejne odkrycia lub nowe metody badawcze doprecyzują lub częściowo zmienią obecne wnioski. Mimo tych zastrzeżeń odkrycie czterookich kręgowców z kambru zmienia sposób, w jaki patrzymy na początki naszego własnego układu wzrokowego. Sugeruje, że historia widzenia u kręgowców była bardziej złożona, a niektóre dzisiejsze „ukryte” struktury mózgu mogą być pozostałością dawnego, w pełni funkcjonalnego narządu wzroku.