Od wody ryżowej do zaawansowanych ekstraktów

Popularność ryżu w kosmetyce nie wynika wyłącznie z jego tradycyjnego zastosowania. Z punktu widzenia formulacji znaczenie ma przede wszystkim to, która część ziarna została wykorzystana i w jaki sposób pozyskano z niej substancje aktywne. Najczęściej stosowane są ekstrakty z ziaren i otrąb ryżowych, olej z otrąb, skrobia oraz proteiny i ich hydrolizaty. Coraz większe zainteresowanie budzą także surowce poddane fermentacji. Każda z tych frakcji ma inny profil chemiczny i zastosowanie. Szczególnie interesujące są otręby ryżowe, które powstają podczas przemiału ziarna. W tej zewnętrznej części ziarna skoncentrowanych jest wiele substancji bioaktywnych, dlatego olej i ekstrakty z otrąb są znacznie ciekawszym materiałem kosmetycznym niż sam oczyszczony ryż.

Co kryje się w ryżu?

Z punktu widzenia kosmetyki ryż jest interesujący właśnie dlatego, że dostarcza wielu różnych grup związków. Skrobia odpowiada przede wszystkim za właściwości technologiczne. Może poprawiać sensorykę produktu, dawać efekt gładkości i ograniczać odczucie tłustości. W produktach do skóry i włosów może również pełnić funkcję absorbującą. Proteiny ryżowe i ich hydrolizaty są wykorzystywane głównie w produktach do pielęgnacji włosów. Dzięki właściwościom filmotwórczym mogą poprawiać ich kondycję, gładkość i wygląd. Jeszcze ciekawszą grupę stanowią związki obecne w oleju z otrąb ryżowych. Należą do nich m.in. γ-oryzanol, tokoferole i tokotrienole, fitosterole, skwalen oraz kwas ferulowy. Są to substancje interesujące przede wszystkim ze względu na właściwości antyoksydacyjne i pielęgnacyjne. γ-oryzanol jest charakterystycznym składnikiem frakcji niezmydlającej oleju z otrąb ryżowych. Z kolei tokoferole i tokotrienole należą do grupy związków o właściwościach antyoksydacyjnych. Obecność tych substancji sprawia, że olej z otrąb jest czymś więcej niż klasycznym emolientem. Nie bez znaczenia są również polifenole i kwasy fenolowe, w tym kwas ferulowy. To właśnie one sprawiają, że ekstrakty z otrąb są interesujące w kontekście ochrony skóry przed stresem oksydacyjnym.

Ryż jako surowiec aktywny – czego możemy oczekiwać od formulacji?

Olej z otrąb dostarcza lipidów, które mogą poprawiać właściwości emoliencyjne formulacji, natomiast odpowiednio dobrane ekstrakty i frakcje polisacharydowe mogą wspierać nawilżenie oraz komfort skóry. Drugim kierunkiem jest działanie antyoksydacyjne. γ-oryzanol, tokoferole, tokotrienole i związki fenolowe mogą pomagać w ograniczaniu skutków stresu oksydacyjnego. Z tego powodu surowce ryżowe dobrze wpisują się w formulacje przeznaczone do pielęgnacji skóry narażonej na działanie czynników środowiskowych oraz w produkty anti-aging.

Olej z otrąb ryżowych 

Olej z otrąb ryżowych zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ łączy właściwości typowego emolientu z obecnością wielu substancji bioaktywnych. Jego profil lipidowy sprawia, że może być wykorzystywany w kremach, balsamach, olejkach oraz produktach do pielęgnacji włosów. Obecne w nim fitosterole i związki z frakcji niezmydlającej dodatkowo zwiększają jego atrakcyjność jako surowca pielęgnacyjnego. W formulacji znaczenie ma jednak nie tylko sam skład oleju, ale również jego jakość i stabilność oksydacyjna. Surowce bogate w związki nienasycone wymagają odpowiedniego podejścia do ochrony przed utlenianiem, dlatego istotne są warunki przechowywania, opakowanie oraz cała strategia antyoksydacyjna formulacji.

Fermentacja – kiedy tradycyjny surowiec zyskuje nowe możliwości?

Jednym z ciekawszych kierunków rozwoju surowców ryżowych jest fermentacja. Technologia ta pozwala zmienić profil chemiczny materiału wyjściowego i uzyskać ekstrakt o innych właściwościach niż klasyczny ekstrakt z niefermentowanego surowca. W przypadku ryżu szczególne zainteresowanie budzą fermentowane ekstrakty z otrąb. Analizuje się w nich m.in. zmiany zawartości kwasu ferulowego, skwalenu, tokotrienoli i innych metabolitów. Pojawiają się również badania oceniające ich wpływ na procesy związane z syntezą kolagenu i elastyny. To ważny kierunek także z perspektywy rozwoju surowców kosmetycznych. Fermentacja pozwala bowiem odejść od prostego komunikatu „naturalny ekstrakt z ryżu” w stronę znacznie bardziej precyzyjnego podejścia – jaki składnik został pozyskany, w jakiej formie i jakie ma potwierdzone działanie? Podobnie rozwija się rynek surowców postfermentacyjnych i biotechnologicznych, w których tradycyjny materiał roślinny staje się punktem wyjścia do otrzymania bardziej wyspecjalizowanego składnika.

Ryż w pielęgnacji włosów

Ryż znajduje zastosowanie nie tylko w pielęgnacji skóry. Proteiny ryżowe i ich hydrolizaty są popularnymi składnikami produktów do włosów, gdzie mogą pełnić funkcję kondycjonującą i filmotwórczą. Z kolei skrobia ryżowa może być wykorzystywana w produktach absorbujących nadmiar sebum, również przeznaczonych do skóry głowy. Dużą popularnością cieszy się także woda ryżowa, której przypisuje się właściwości wspierające kondycję i wygląd włosów. Badania dotyczące wpływu produktów ryżowych na wzrost włosów są jednak znacznie mniej jednoznaczne niż sugeruje popularność tego trendu. Warto więc oddzielać tradycyjne zastosowanie i doświadczenia konsumentów od efektów potwierdzonych w dobrze zaprojektowanych badaniach klinicznych.

Podsumowanie

Ryż w kosmetyce przeszedł drogę od prostego składnika wykorzystywanego w tradycyjnych rytuałach do całej grupy wyspecjalizowanych surowców kosmetycznych. Skrobia, proteiny, olej z otrąb, ekstrakty bogate w polifenole czy produkty fermentacji oferują zupełnie różne możliwości formulacyjne. Przyszłość tego surowca nie musi więc polegać na powrocie do „naturalnej wody ryżowej”, ale coraz dokładniejszym poznawaniu poszczególnych frakcji i wykorzystywaniu ich w konkretnych zastosowaniach.