Przewlekły ból dotyka milionów ludzi na całym świecie, a skuteczne i bezpieczne metody jego leczenia wciąż pozostają jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny. W poszukiwaniu nowych terapii naukowcy coraz częściej przyglądają się związkom pochodzenia naturalnego. Jedną z grup takich substancji są terpeny – związki odpowiadające za charakterystyczny zapach konopi i wielu innych roślin. Badanie opublikowane na łamach czasopisma „Pharmacological Reports” wskazuje, że niektóre z nich mogą skutecznie łagodzić ból związany z fibromialgią oraz ból pooperacyjny, nie wywołując przy tym efektów psychoaktywnych charakterystycznych dla THC. 

Terpeny – aromatyczne związki o zaskakującym potencjale

Konopie zawierają setki różnych substancji chemicznych, a najbardziej znaną jest tetrahydrokannabinol (THC), odpowiadający za działanie psychoaktywne marihuany. Coraz większe zainteresowanie naukowców budzą jednak terpeny – związki występujące nie tylko w konopiach, ale również wielu innych roślinach. To właśnie one nadają im charakterystyczny aromat i smak. Badania sugerują jednak, że mogą pełnić również funkcje biologiczne, w tym wpływać na odczuwanie bólu. W eksperymencie na myszach naukowcy przyjrzeli się czterem terpenom występującym w Cannabis sativa: geraniolowi, linaloolowi, beta-kariofilenowi oraz alfa-humulenowi.

Obiecujące wyniki na modelach zwierzęcych

Badacze przeanalizowali działanie wymienionych związków na mysich modelach odwzorowujących fibromialgię oraz ból pooperacyjny. Wszystkie cztery terpeny wykazały istotne działanie przeciwbólowe, jednak najlepsze rezultaty osiągnął geraniol, a następnie linalool, beta-kariofilen i alfa-humulen. Autorzy badania zwracają uwagę, że terpeny wydają się szczególnie skuteczne w przypadku bólu przewlekłego lub związanego z procesami chorobowymi. Jak wynika z wcześniejszych badań tego samego zespołu, związki te nie są natomiast dobrym rozwiązaniem w leczeniu ostrego bólu wynikającego z urazu.

Terpeny a leczenie fibromilagii

Szczególne zainteresowanie wzbudziły wyniki dotyczące fibromialgii, która wiąże się z przewlekłym bólem mięśni i tkanek miękkich, a jej leczenie wciąż pozostaje dużym wyzwaniem. – W przypadku fibromialgii wciąż nie do końca rozumiemy mechanizmy odpowiedzialne za ból, a dostępnych skutecznych metod leczenia nie ma wiele. Nasze wyniki wskazują, że terpeny mogą być obiecującą opcją w leczeniu bólu związanego z fibromialgią, co mogłoby mieć duże znaczenie dla pacjentów cierpiących na tę wciąż niedostatecznie leczoną chorobę – podkreśla John M. Streicher, jeden z autorów badania.

Potencjalne zastosowanie w łagodzeniu bólu pooperacyjnego 

W badaniu sprawdzono również, czy terpeny mogą pomagać w łagodzeniu bólu pooperacyjnego. Choć dolegliwości po zabiegu chirurgicznym zazwyczaj ustępują z czasem, sama operacja wywołuje stan zapalny i zwiększa wrażliwość organizmu na bodźce bólowe, co może nasilać odczuwany ból. Autorzy zwracają uwagę, że obecnie stosowane leki przeciwbólowe, w tym opioidy, skutecznie kontrolują ból pooperacyjny, jednak poszukiwanie nowych metod leczenia pozostaje ważnym kierunkiem badań. Ich zdaniem terpeny mogą okazać się potencjalną opcją terapeutyczną także w tym obszarze.

Mechanizm przeciwbólowego działania terpenów

Badacze ustalili również, że działanie przeciwbólowe terpenów może być związane z receptorem adenozynowym A2A – tym samym, na który oddziałuje kofeina, blokując jego działanie. Naukowcy przypuszczają, że związek ten może mieć znaczenie nie tylko dla działania przeciwbólowego terpenów, ale również ich potencjalnych właściwości uspokajających. Kwestia ta wymaga jednak dalszych badań.

Dalsze kierunki badań

Autorzy podkreślają, że uzyskane wyniki pochodzą z badań przedklinicznych przeprowadzonych na modelach zwierzęcych. Oznacza to, że nie wiadomo jeszcze, czy podobne efekty zostaną potwierdzone u ludzi. Zanim terpeny mogłyby znaleźć zastosowanie w praktyce klinicznej, konieczne będzie przeprowadzenie kolejnych badań oceniających ich skuteczność, bezpieczeństwo i optymalne dawkowanie. Mimo to wyniki wpisują się w rosnące zainteresowanie związkami naturalnie występującymi w roślinach jako potencjalnym źródłem nowych leków. Zdaniem naukowców wiele takich substancji pozostaje wciąż słabo poznanych, a ich właściwości mogą okazać się cenne w leczeniu różnych chorób i dolegliwości.