Nowe badanie opublikowane w „Current Biology” dotyczyło młodych łososi atlantyckich (Salmo salar) przemieszczających się w jeziorze Wetter w Szwecji. Autorzy pracy połączyli implanty o powolnym uwalnianiu substancji z telemetrycznym śledzeniem ryb w naturalnym zbiorniku. Do doświadczenia włączono 105 młodych łososi, które przypisano do trzech grup: kontrolnej, eksponowanej na kokainę oraz eksponowanej na benzoiloekgoninę (BZE). Następnie ryby wypuszczono do jeziora i monitorowano ich przemieszczanie przez osiem tygodni. Najwyraźniejszy efekt zaobserwowano w grupie narażonej na benzoiloekgoninę. Ryby z tej grupy pokonywały tygodniowo do ok. 1,9 razy większy dystans niż osobniki kontrolne i rozpraszały się w jeziorze dalej od miejsca wypuszczenia. Różnica w przestrzennym rozproszeniu sięgała do 12,3 km względem grupy kontrolnej. Działanie samej kokainy było słabsze i mniej jednoznaczne niż jej metabolitu, co ma znaczenie dla oceny ryzyka środowiskowego. W praktyce monitoring i regulacje często koncentrują się na substancji macierzystej, choć metabolity mogą być częściej obecne w wodzie i wykazywać własną aktywność biologiczną.

Wyniki nie dotyczą ani bezpieczeństwa konsumpcji ryb, ani uzależnienia łososi w sensie klinicznym, lecz zmian zachowania młodych osobników narażonych na śladowe zanieczyszczenia psychoaktywne. Sens badania jest inny – śladowe zanieczyszczenia pochodzenia ludzkiego mogą zmieniać sposób, w jaki zwierzęta korzystają z przestrzeni. Dla ryb w środowisku naturalnym trasa i intensywność przemieszczania się wpływają na bilans energetyczny, dostęp do pokarmu, kontakt z drapieżnikami, konkurencję i łączność między populacjami. Istotne jest także to, że badanie wykonano w warunkach terenowych, a nie wyłącznie w akwariach laboratoryjnych. Wcześniejsze prace nad wpływem substancji psychoaktywnych na organizmy wodne dostarczały informacji o zmianach fizjologicznych i behawioralnych w kontrolowanych warunkach, ale trudniej było przełożyć je na zachowanie zwierząt w złożonym środowisku. Jezioro, w przeciwieństwie do akwarium, obejmuje zmienne warunki termiczne, przestrzenne i biologiczne. To zwiększa wartość obserwacji, ale nie usuwa ograniczeń. W doświadczeniu wykorzystano ryby pochodzące z hodowli, a czas monitoringu wynosił osiem tygodni. Nie wiadomo jeszcze, czy analogiczne efekty wystąpiłyby u dzikich łososi, w innych rzekach i jeziorach oraz przy długotrwałej ekspozycji obejmującej pełny cykl życia.

Kokaina i benzoiloekgonina należą do grupy mikrozanieczyszczeń organicznych pochodzących ze ścieków, obok leków, metabolitów, substancji z kosmetyków i środków ochrony osobistej. Ich stężenia w wodach powierzchniowych są zwykle niskie, ale ekspozycja organizmów wodnych może być przewlekła i obejmować jednocześnie wiele związków o aktywności biologicznej. Taki model ekspozycji różni się od klasycznej toksykologii opartej na wysokich dawkach i ostrych efektach śmiertelnych. Coraz większe znaczenie mają parametry subtelniejsze: zmiana ruchliwości, reakcji na bodźce, żerowania, migracji, rozrodu i interakcji z innymi gatunkami. W przypadku łososia atlantyckiego zmienione przemieszczanie się młodych osobników może mieć znaczenie ekologiczne, choć obecne dane nie pozwalają jeszcze określić skali skutków populacyjnych. Zwiększona aktywność może oznaczać większe wydatki energetyczne, inną ekspozycję na drapieżniki lub wejście w siedliska o odmiennej jakości. Równie możliwe jest, że część efektów zależy od lokalnych warunków: temperatury, dostępności pokarmu, struktury jeziora, presji drapieżników i fizjologicznego stanu ryb. Autorzy pracy wskazują, że kolejne badania powinny objąć różne gatunki, metabolity i scenariusze ekspozycji, a także powiązać zmiany ruchu z przeżywalnością i sukcesem rozrodczym.

Najważniejsza informacja płynąca z tej pracy dotyczy sposobu oceny zanieczyszczeń. Substancje obecne w ściekach nie muszą powodować natychmiastowej śmiertelności, żeby wpływać na ekosystem. Wystarczy, że zmienią zachowanie zwierząt w okresie migracji, rozproszenia lub żerowania. Badanie młodych łososi z jeziora Wetter pokazuje, że metabolity narkotyków obecne w wodzie powinny być analizowane nie jako chemiczne ślady ludzkiej aktywności, lecz związki zdolne do wywoływania mierzalnych efektów biologicznych u organizmów wodnych.