Biotechnologia.pl
łączymy wszystkie strony biobiznesu
Fotoluminescencja w naturze – ukryte sygnały jeleni w środowisku leśnym
Fotoluminescencja w naturze – ukryte sygnały jeleni w środowisku leśnym

Mulak białoogonowy (Odocoileus virginianus), zwany także jeleniem wirginijskim lub jeleniem wirgińskim, jest gatunkiem szeroko rozprzestrzenionym w Ameryce Północnej i jednym z najlepiej zbadanych przedstawicieli jeleniowatych, jednak jego mechanizmy komunikacji nadal kryją liczne nieznane aspekty. Tradycyjnie zwierzęta te komunikowały się za pomocą sygnałów zapachowych, dźwiękowych oraz wizualnych, takich jak ruch ogona czy ułożenie poroża. Najnowsze badania wskazują, że komunikacja jeleni obejmuje również ukryte wiadomości wizualne związane z fotoluminescencją i percepcją światła ultrafioletowego (UV). Takie sygnały są niewidoczne dla człowieka, lecz w warunkach niskiego oświetlenia pełnią ważną funkcję w zachowaniach społecznych i rozrodczych.

Badania terenowe przeprowadzone w lasach stanu Georgia wykazały, że miejsca oznaczone przez jelenie przez otarcia drzew porożem i wykopywanie powierzchni ziemi z moczem emitują światło widzialne w zakresie UV dla samego zwierzęcia. Fotoluminescencja wynika z obecności związków organicznych, w tym ligniny, porfiryn i terpenów, które wchodzą w reakcję z promieniowaniem UV. W przypadku wykopywania ziemi zauważono, że mocz samców zawiera porfiryny, które po wyschnięciu wykazują charakterystyczne świecenie w świetle ultrafioletowym. Obserwacje wykazały, że zwierzęta wykorzystują tę właściwość do rozpoznawania sygnałów pozostawionych przez konkurentów oraz lokalizacji potencjalnych partnerek. Percepcja UV przez jeleni jest możliwa dzięki specyficznej budowie oka, w którym soczewka nie blokuje promieniowania ultrafioletowego. Badania okulistyczne przeprowadzone na przedstawicielach gatunku wykazały, że zdolność ta jest szczególnie użyteczna o zmierzchu i o świcie, gdy inne źródła informacji wizualnej są ograniczone. Dzięki temu zwierzęta mogą odróżniać świecące znaki na tle ciemnego lasu, co zwiększa skuteczność komunikacji w sezonie godowym i przy jednoczesnej obecności rywali.

Sezonowe zmiany w intensywności sygnałów fotoluminescencyjnych są ściśle powiązane z okresem rozrodczym. Analizy terenowe dowiodły, że jasność pozostawionych sygnałów osiąga maksimum w październiku i listopadzie, co odpowiada szczytowi aktywności godowej. Sygnały te pełnią wielorakie funkcje: przyciągają samice, odstraszają konkurentów oraz umożliwiają orientację w przestrzeni społecznej. Jest to przykład synergii różnych modalności komunikacji, w której elementy wizualne współdziałają z sygnałami zapachowymi i dźwiękowymi, tworząc złożony system społeczny. Jelenie wykorzystują także dobrze poznane mechanizmy komunikacji chemicznej, w tym gruczoły wydzielnicze w okolicach nóg, twarzy i karku. Produkowane feromony służą do oznaczania terytorium, identyfikacji osobników i synchronizacji zachowań rozrodczych w populacji. Dźwięki, takie jak grzechoty poroża, sygnały alarmowe lub ciche nawoływania, stanowią kolejną warstwę komunikacji pozwalającą zwierzętom na przekazywanie informacji o zagrożeniu lub obecności w określonej strefie.

Odkrycie fotoluminescencji środowiskowej w kontekście zachowań jeleni otwiera nowe kierunki badań w ekologii zachowań i sensoryce zwierząt. Wskazuje ono, że niektóre gatunki ssaków mogą wykorzystywać niewidzialne dla ludzi sygnały świetlne jako element strategii reprodukcyjnej i społecznej. Badania podkreślają również znaczenie zrozumienia percepcji sensorycznej zwierząt w kontekście zarządzania populacjami, ochrony siedlisk i planowania działań ekologicznych. Możliwość obserwacji interakcji między różnymi ścieżkami komunikacji – wizualnej, zapachowej i dźwiękowej – może również pomóc w lepszym rozumieniu dynamiki społecznej w grupach jeleni oraz mechanizmów selekcji seksualnej.

Źródła

1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ece3.12345 (dostęp: 05.01.2026 r.)

2. https://phys.org/news/2025-12-urine-bark-scientists-secret-visual.html (dostęp: 05.01.2026 r.)

Fot. USDA/Scott Bauer, numer zdjęcia: K5437-3: http://www.ars.usda.gov/is/graphics/photos/may01/k5437-3.htm, domena publiczna: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=245466

KOMENTARZE
news

<Luty 2026>

pnwtśrczptsbnd
26
29
31
1
2
7
8
9
11
12
13
14
15
16
19
Webinar | Podstawy perfumerii
2026-02-19 do 2026-02-19
21
22
23
27
28
1
Newsletter