Skala wyzwań w onkologii i hematologii rośnie

Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 r. w Polsce zarejestrowano niemal 193 tys. nowych zachorowań na nowotwory złośliwe i blisko 100 tys. zgonów [1]. Warto zwrócić uwagę, że już trzy lata temu w naszym kraju żyło 1,47 mln chorych onkologicznych [2]. Zarówno zmiany demograficzne, jak i prognozy ekspertów sugerują, że ta liczba będzie rosnąć. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wiele chorób nowotworowych częściej dotyka osoby starsze, a dziś w Polsce 16% mężczyzn i 22% kobiet jest powyżej 65. roku życia [3]. Powinno to być szczególnie ważne podczas planowania opieki długoterminowej oraz zapewnienia seniorom leczenia skrojonego na miarę ich potrzeb. 

W hematoonkologii dynamika tych zmian jest równie wyraźna. Polski Rejestr Onko-Hematologiczny w 2023 r. odnotował ponad 16 tys. nowych zachorowań na nowotwory onkohematologiczne i blisko 7 tys. zgonów. W przypadku nowotworów układu chłonnego i krwiotwórczego wzrost liczby zachorowań jest widoczny wraz z wiekiem, a przeważająca liczba przypadków dotyczy osób powyżej 65. roku życia [4]. Tym bardziej cenne są badania kliniczne, które pozwalają rozwijać leczenie zgodne z potrzebami konkretnego pacjenta – jego chorobą, etapem leczenia i dotychczasową odpowiedzią na terapię. Niestety liczba badań klinicznych z udziałem pacjentów w wieku powyżej 75. roku życia pozostaje niewielka [5].

Polska ma solidne podstawy, by rozwijać badania kliniczne

Według dostępnych analiz Polska zajmuje 9. miejsce na świecie i 6. w Europie pod względem udziału w rynku komercyjnych badań klinicznych, a w 2024 r. ponad 26,8 tys. polskich pacjentów uzyskało dzięki nim dostęp do innowacyjnych terapii [6]. Jednocześnie udział Europy w globalnych badaniach klinicznych spadł z 22% w 2013 r. do 12% w 2023 r., co pokazuje, że konkurencja o nowe projekty badawcze jest coraz większa [7].

Innowacje w praktyce – pacjent w centrum uwagi

Badania kliniczne bywają opisywane językiem regulacji prawnych, protokołów i harmonogramów. Z perspektywy pacjenta są jednak czymś znacznie bardziej konkretnym – możliwością uzyskania leczenia, którego nie ma jeszcze w praktyce klinicznej. W hematoonkologii, gdzie każda decyzja terapeutyczna jest uzależniona od biologii choroby, wieku i stanu pacjenta oraz stosowanego wcześniej leczenia, znaczenie badań klinicznych jest szczególnie istotne. – W hematologii badania kliniczne są jednym z najważniejszych motorów postępu. To właśnie w nich widzimy, jak odkrycia biologii molekularnej, immunologii i genetyki przekładają się na konkretne decyzje terapeutyczne. Dzięki nim możemy leczyć pacjentów coraz bardziej precyzyjnie – nie tylko według rozpoznania choroby, ale indywidualnego profilu pacjenta. Każde dobrze zaprojektowane badanie kliniczne to krok w stronę skuteczniejszej i bardziej personalizowanej medycyny – podkreśla prof. dr hab. n. med. Krzysztof Giannopoulos, prezes Polskiego Towarzystwa Hematologicznego i Transfuzjologicznego.

W hematologii postęp zaczyna się w badaniach

Rozwój leczenia w hematologii pokazuje, że badania kliniczne nie są dodatkiem do systemu, ale jednym z warunków postępu. To dzięki nim lekarze i ośrodki zdobywają doświadczenie z terapiami, które dopiero budują przyszłe standardy, a pacjenci mogą otrzymać leczenie bardziej dopasowane do charakteru choroby i własnej sytuacji klinicznej. Korzystają na tym nie tylko uczestnicy badań. Ośrodki aktywne badawczo szybciej wdrażają nową wiedzę, rozwijają kulturę innowacji i podnoszą jakość codziennej opieki nad pacjentami. – Postęp w hematologii nie wydarza się w podręcznikach – on zaczyna się w badaniach klinicznych. Dla pacjentów oznaczają one dostęp do terapii, które często dopiero za kilka lat staną się standardem leczenia. Dla lekarzy i ośrodków to możliwość pracy z najnowszą wiedzą, technologiami i międzynarodowymi standardami. Jeżeli chcemy, aby polscy pacjenci byli leczeni na europejskim poziomie, musimy sprawić, by Polska była krajem przyjaznym dla badań klinicznych – zauważa prof. dr hab. n. med. Wojciech Jurczak, specjalista hematologii z Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddziału w Krakowie.

Szybsza ścieżka to więcej czasu dla pacjenta

W badaniach klinicznych czas nie jest pojęciem administracyjnym. Każdy tydzień sprawniejszej organizacji może oznaczać szybsze otwarcie ośrodka, wcześniejszą kwalifikację pacjenta i realną szansę na leczenie. Dlatego uproszczenie oraz przewidywalność procedur są ważne przede wszystkim dla chorych i zespołów klinicznych, które chcą oferować im nowoczesne opcje terapeutyczne. Skrócenie ścieżki oceny i uruchamiania badań klinicznych może mieć także wymiar systemowy. Analizy dotyczące Polski wskazują, że 14-dniowa ścieżka oceny badań wczesnych faz mogłaby przełożyć się nawet na 311 dodatkowych komercyjnych badań rocznie oraz od 35,5 mln zł do 97,6 mln zł oszczędności dla NFZ [8]. To pokazuje, że sprawniejsze badania kliniczne mogą jednocześnie odciążać system publiczny.

Badania kliniczne są pracą zespołową

Za badaniem klinicznym stoją pacjenci, ich bliscy, lekarze, pielęgniarki, koordynatorzy, farmaceuci, diagności, zespoły administracyjne, eksperci regulacyjni i wiele osób, których pracy często nie widać na pierwszym planie. To współdziałanie wielu środowisk decyduje o tym, czy innowacja ma szansę bezpiecznie i sprawnie dotrzeć do pacjenta. – Skuteczne badania kliniczne to wspólny wysiłek lekarzy, ośrodków badawczych, zespołów operacyjnych i partnerów, którzy każdego dnia pracują z poczuciem odpowiedzialności i pilności, bo w onkologii i hematologii czas ma dla pacjentów ogromne znaczenie – mówi Krzysztof Goleń, Director, Global Clinical Operations, Country Head Poland w BeOne Medicines.

Polska może być bliżej innowacji

Międzynarodowy Dzień Badań Klinicznych jest okazją, by spojrzeć na badania nie przez pryzmat formalności, ale okiem pacjenta, który czeka na kolejną możliwość leczenia. W obliczu rosnącego obciążenia chorobami nowotworowymi i starzenia się społeczeństwa stawką jest czas pacjenta, dostęp do nowoczesnej terapii i szansa, by przełom naukowy szybciej stał się częścią codziennej praktyki klinicznej w Polsce.