Projekty, które rozpoczynają działalność koncentrują się na priorytetowych sektorach nowoczesnej gospodarki. Kluczowym celem ich działań jest skrócenie ścieżki od odkrycia naukowego do wdrożenia poprzez opracowanie prototypów i demonstratorów gotowych do bezpośredniego transferu do przemysłu. – W działaniach kierujemy się naszym mottem – wspierać najlepszych, aby mogli stać się jeszcze lepsi. Wyszukujemy talenty i na różne sposoby pomagamy im rosnąć w nauce. Dlatego w historii Fundacji zbudowaliśmy wiele dróg rozwoju – od tworzenia centrów doskonałości, przez mobilność międzynarodową, po powroty do kraju. Jednocześnie dbamy o to, by finansowane badania odpowiadały na priorytetowe kierunki rozwoju technologicznego i społecznego kraju. Naukowcy wspierani przez Fundację prowadzą badania w szerokim spektrum obszarów – należą do nich m.in. medycyna, biotechnologia, nowe materiały, technologie kwantowe, sztuczna inteligencja czy badanie kosmosu. Zależy nam, aby kolejne pokolenia badaczek i badaczy budowały potencjał Polski – naukowy, technologiczny i gospodarczy – mówi prof. Krzysztof Pyrć, prezes zarządu Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej.

Finansowanie i skala projektów

Rozwijane w centrach technologie mają przynieść konkretne efekty, w tym m.in.:

* optymalizację zużycia energii w procesach przemysłowych,

* skokowy wzrost wydajności transmisji danych oraz zaawansowaną integrację systemów AI,

* podniesienie precyzji prognoz środowiskowych oraz opracowanie nowej generacji narzędzi diagnostycznych dla medycyny.

Każde z dziesięciu centrów otrzyma dofinansowanie w wysokości ok. 30 mln zł pochodzących z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Środki te pozwolą na rozwój międzynarodowych zespołów badawczych i nowoczesnej infrastruktury oraz realizację programów ukierunkowanych na przełomowe rozwiązania technologiczne.

Międzynarodowe Agendy Badawcze 

Działanie Międzynarodowe Agendy Badawcze realizowane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej skierowane jest do wybitnych naukowców z Polski i zagranicy, którzy tworzą w kraju wyspecjalizowane centra badawcze prowadzące prace nad problemami o kluczowym znaczeniu dla nauki i społeczeństwa. Realizowane przez nich projekty łączą badania na najwyższym światowym poziomie z realnym potencjałem wdrożeniowym. W dotychczasowych naborach w działaniu MAB Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała środki 19 projektom (w tym czterem, które zdobyły wsparcie z konkursu Teaming for Excellence) o łącznej kwocie ponad 580 mln zł.

Opis projektów:

1. ENSEMBLE3 – Centrum doskonałości w dziedzinie nanofotoniki, zaawansowanych materiałów i nowych technologii opartych na wzroście kryształów

Lider: prof. Dorota Pawlak I Beneficjent: Ensemble3 Sp. z o.o.

Centrum rozwija zaawansowane materiały o kontrolowanych właściwościach elektromagnetycznych, w tym struktury fotoniczne i półprzewodnikowe, umożliwiające precyzyjne sterowanie światłem. Badania obejmują m.in. kryształy fotoniczne, ultraszybkie detektory, nowe źródła światła oraz technologie konwersji energii słonecznej i produkcji wodoru. Projekt łączy kompetencje materiałowe, optyczne i aplikacyjne, budując pełen łańcuch – od wzrostu kryształów po demonstratory technologii.

2. CKCOM – molekularne memrystory i memcomputing

Lider: prof. Daniel Gryko I Beneficjent: Instytut Chemii Organicznej PAN

Projekt koncentruje się na opracowaniu organicznych memrystorów molekularnych wykorzystujących zjawiska kwantowe w procesach przełączania. Celem jest stworzenie energooszczędnych elementów łączących funkcje pamięci i przetwarzania informacji w jednym układzie (memcomputing). Rozwiązania te mogą znaleźć zastosowanie w sprzęcie AI oraz systemach obliczeniowych nowej generacji, ograniczając rosnące koszty energetyczne przetwarzania danych.

3. Centrum Godnej Zaufania Sztucznej Inteligencji dla Nauk o Życiu

Lider: prof. Paweł Dłotko I Beneficjent: Uniwersytet Warszawski

Projekt rozwija metody AI umożliwiające nie tylko generowanie predykcji, ale także oszacowanie wiarygodności wyników. W centrum uwagi znajdują się analizy sygnałów biologicznych (m.in. EEG) oraz modele pracujące na ograniczonych zbiorach danych. Integracja narzędzi matematycznych, topologicznych i uczenia maszynowego ma prowadzić do powstania systemów wspierających decyzje medyczne w sposób transparentny i weryfikowalny.

4. COWK – Centrum Obliczeń Wspomaganych Kwantowo

Lider: prof. Remigiusz Augusiak I Beneficjent: Centrum Fizyki Teoretycznej PAN

COWK rozwija narzędzia prowadzące do praktycznej, weryfikowalnej przewagi obliczeń kwantowych. Badania koncentrują się na skalowalności, energooszczędności i integracji rozwiązań kwantowych z istniejącą infrastrukturą cyfrową. Agenda buduje zaplecze kompetencyjne i teoretyczne umożliwiające zastosowanie efektów kwantowych w realnych problemach technologicznych.

5. TREAT-EXP – terapie chorób genetycznych

Lider: prof. Krzysztof Sobczak I Beneficjent: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Projekt tworzy platformę do opracowywania terapii dla chorób neurologicznych wynikających z ekspansji powtórzeń nukleotydowych w genach. Badania koncentrują się na identyfikacji związków ukierunkowanych na patogenne RNA i opracowaniu biomarkerów umożliwiających monitorowanie skuteczności terapii. Agenda łączy genomikę, biologię molekularną i modele przedkliniczne.

6. GaN-Unipress – półprzewodniki azotkowe nowej generacji

Lider: prof. Michał Boćkowski I Beneficjent: Instytut Wysokich Ciśnień PAN

Centrum rozwija technologie oparte na azotku galu (GaN) obejmujące wzrost kryształów, epitaksję oraz projektowanie urządzeń dla energoelektroniki i fotoniki. Badania prowadzą do wytwarzania wysokiej jakości podłoży i przyrządów o potencjale wdrożeniowym, w tym zastosowań w technologiach kwantowych.

7. SOWA – strukturyzowana optyka włóknista

Lider: prof. Ryszard Buczyński I Beneficjent: Uniwersytet Warszawski

Agenda rozwija nową klasę nanostrukturyzowanych światłowodów typu free-form oraz rozwiązania łączące optykę z mikrooptofluidyką. Celem jest stworzenie zaawansowanych komponentów dla systemów laserowych, czujników i urządzeń fotonicznych pracujących w szerokim zakresie widma.

8. P4Health – precyzyjne fenotypowanie mózgu

Lider: prof. Bastian Hengerer I Beneficjent: Sieć Badawcza Łukasiewicz – PORT Polski Ośrodek Rozwoju Technologii

Projekt bada rolę astrocytów i komórek glejowych w chorobach neurologicznych i otępiennych. Opracowywane są strategie terapeutyczne oraz biomarkery umożliwiające stratyfikację pacjentów i testowanie interwencji w modelach komórkowych oraz zwierzęcych.

9. Astrocent – technologie detekcji dla astrofizyki wielozakresowej

Lider: dr hab. Marcin Kuźniak I Beneficjent: Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika PAN

Centrum rozwija wysoko skalowalne systemy detekcji światła, jonizacji i drgań dla badań nad ciemną materią, neutrinami i falami grawitacyjnymi. Technologie te mają również zastosowania w medycynie, monitoringu klimatu i systemach wczesnego ostrzegania.

10. QLAB – hybrydowe technologie kwantowo-klasyczne

Lider: prof. Magdalena Stobińska-Moretto I Beneficjent: Uniwersytet Warszawski

QLAB buduje rozwiązania integrujące algorytmy kwantowe, programowalne układy fotoniczne i aplikacje interoperacyjne. Celem jest przejście od demonstracji laboratoryjnych do rozwiązań przemysłowych wspierających europejską suwerenność technologiczną.