Pacjenci z zaawansowaną postacią czerniaka rzadko dożywają roku od postawienia diagnozy – taki stan nie zmienił się na przestrzeni ostatnich 30 lat. Pojawiły się jednak wyniki badań klinicznych, które sugerują, że terapia wycelowana w konkretne geny może powstrzymać rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych w organizmie, a dodatkowe analizy wyjaśniły dlaczego najnowszy lek jest skuteczny nawet tam, gdzie do tej pory nie było już nadziei.

"Ostatni lek w terapii zaawansowanego czerniaka został zarejestrowany ponad 20 lat temu. Od tamtej pory ipilimumab jest pierwszym lekiem, który dwukrotnie wydłuża życie chorych z zaawansowanym czerniakiem" - powiedział prof. Michele Maio ze Szpitala Uniwersyteckiego w Sienie.

Preparat stymuluje układ odpornościowy do walki przeciwko czerniakowi. Blokuje obecny w limfocytach T antygen CTLA4 (antygen 4-cytotoksycznego limfocytu T), który odgrywa kluczową rolę w regulowaniu naturalnej odpowiedzi immunologicznej. Hamowanie CTLA może zwiększyć odpowiedź układu immunologicznego. W efekcie organizm skuteczniej zwalcza nowotwór. W badaniach III fazy prowadzonych wśród niemal 700 pacjentów z zaawansowanym czerniakiem jedna grupa otrzymywała wyłącznie ipilimumab, drugiej podano go razem z eksperymentalną szczepionką przeciw czerniakowi (gp100), a trzeciej - wyłącznie szczepionkę. Dzięki lekowi liczba pacjentów przeżywających rok wzrosła dwukrotnie - z 25 proc. w przypadku samej szczepionki do 46 w obu grupach leczonych ipilimumabem. Podobny wzrost dotyczył przeżyć dwuletnich - odpowiednio 14 i 24 proc. Pewien odsetek pacjentów żyje już cztery lata i dłużej.

Czerniak to złośliwy nowotwór skóry wywodzący się z melanocytów, tj. komórek barwnikowych produkujących melaninę. Wśród czynników ryzyka choroby wymienia się: długotrwałą ekspozycja na słońce, znamiona, znaczną ilość zmian barwnikowych, jasną karnację. Jest to najbardziej złośliwy ze wszystkich nowotworów skóry. Jak ocenia Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), choć stanowi on tylko 4 proc. z tych nowotworów, to odpowiada za 80 proc. zgonów z ich powodu. Częstość występowania czerniaka oraz liczba zgonów z jego powodu znacznie wzrosła na świecie w ostatnich trzech dekadach. W Polsce liczba zachorowań potroiła się, a liczba zgonów uległa podwojeniu.

Agencja ds. Żywności i Leków FDA (ang. Food and Drug Administration, FDA) zaakceptowała Ipilimumab jako farmaceutyk przeznaczony do leczenia dorosłych pacjentów z zaawansowanym czerniakiem. Skuteczność środka została opisana w „New England Journal of Medicine" i zaprezentowana na 46 sesji plenarnej dorocznego spotkania American Society of Clinical Oncology.

red. Blanka Majda