Biotechnologia.pl
łączymy wszystkie strony biobiznesu
Substancje zaburzające gospodarkę hormonalną
Bezpieczeństwo kosmetyków jest kwestią nadrzędną. W tradycyjnym podejściu określania toksyczności substancji chemicznych bazuje się na tzw. punktach końcowych tj. ustaleniu czy wystąpił niekorzystny efekt działania. Nowością wymuszoną na skutek pojawienia się substancji zaburzających gospodarkę hormonalną jest ocena sposobu ich działania, czyli uwzględnienia w ocenie bezpieczeństwa, jakie ta substancja wywołuje skutki na organizm żywy. Czym są substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego?

 

Substancje zaburzające gospodarkę hormonalną (funkcjonowanie układu hormonalnego), z ang. endocrine disruptors (ED) lub endocrine disruptor chemicals, to: „jakakolwiek egzogenna substancja lub mieszanina substancji, która zmienia funkcję/funkcje układu endokrynnego, w następstwie czego powoduje skutki zdrowotne w nieuszkodzonym organizmie, w jego potomstwie lub populacjach”.

Definicja ta podana została w raporcie Międzynarodowego Programu Bezpieczeństwa Chemicznego w 2002 roku. Na jej podstawie można stwierdzić, że substancją zaburząjacą funkcjonowanie układu hormonalnego są wszystkie substancje, które łącznie spełniają trzy warunki tj. mają działanie hormonalne, wywołują szkodliwe efekty, a między tym działaniem a skutkami istnieje związek przyczynowo skutkowy. Dla substancji charakteryzujących się takimi swoistymi właściwościami proponuje się w języku polskim nazwy: zaburzacz hormonalny lub zaburzacz endokrynny.

 

Zaburzacze hormonalne na celowniku

Rządy państw, instytucje Unii Europejskiej, organizacje międzynarodowe jak OECD, WHO, ILO, UNEP czy FAO, a także konsumenci interesują się substancjami zaburzającymi gospodarkę hormonalną organizmu. Powodem tego jest niepokojący wzrost zapadalności ludzi na choroby, w których etiologii znaczącą rolę mogą odgrywać zaburzenia układu dokrewnego czy też obserwacja zaburzeń hormonalnych u zwierząt doświadczalnych narażonych na substancje występujące w środowisku.

 

Klasyfikacja substancji zaburzających gospodarkę hormonalną

Komisja Europejska pracuje nad ustaleniem kryteriów klasyfikacji ED. Jednym z nich jest propozycja, aby w kategorii 1. znalazły się substancje zaburzające gospodarkę hormonalną o udowodnionym działaniu, a w kategorii 2. - substancje podejrzewane o właściwości zaburzające gospodarkę hormonalną.

Kategoria 1. to substancje, co do których istnieją wiarygodne dowody na to, że niekorzystny wpływ na zdrowie ludzi lub zwierząt żyjących w środowisku naturalnym ma podłoże hormonalne lub substancje, co do których istnieją wiarygodne wyniki badań doświadczalnych wskazujące na to, że obserwowane niekorzystne działanie ma podłoże endokryne. Kategoria 2. to substancje, co do których podejrzewa się, że efekty niekorzystne obserwowane u ludzi lub zwierząt żyjących w środowisku naturalnym mają podłoże hormonalne lub substancje, co do których istnieją wyniki badań doświadczalnych na zwierzętach, wskazujące na to, że obserwowane niekorzystne skutki mają podłoże endokrynne, ale istnieją „słabe punkty” w projekcie doświadczenia lub w sposobie jego prowadzenia, co obniża jakość opracowanych wniosków.

W 2007 roku Komisja Europejska podała listę 533 substancji (podzielonych na odpowiednie kategorie), które wykazały działanie zaburzające prawidłowe funkcjonowanie układu hormonalnego. W kategorii 1. znalazły się 194 substancje. W przemyśle kosmetycznym kontrowersyjne są substancje przedstawione w tabeli 1.

 

Tabela 1. Substancji zawartych w kosmetykach, które zaburzają gospodarkę hormonalną organizmu

Nazwa substancji

Funkcja w kosmetyku

4,4’-Dihydroxybiphenyl (Dihydroxybiphenyl)

ochrona skóry

Ethylparaben

konserwant

Propylparaben

konserwant

Butylparaben

konserwant

Methylparaben

konserwant

Cyclotetrasiloxane

pielęgnacja włosów i skóry

PCA lub Hydrocinnamic Acid

pielęgnacja skóry

Boric Acid

przeciwdrobnoustrojowa

BHA lub tert. Butylhydroksyanisol

przeciwutleniacz

Diethyl phthalate (DEP)

rozpuszczalnik

Resorcinol

koloryzacja włosów

Ethylhexyl methoxycinnamate lub Octyl methoxycinnamate

Filtr UV

4,4’-Dihydroxybenzophenone

Filtr UV

4-Methylbenzylidene camphor

Filtr UV

Benzophenone-2

Filtr UV

Benzophenone-1

Filtr UV

3-Benzylidene camphor

Filtr UV

 

Przyszłość substancji zaburzających gospodarkę hormonalną

Trwające nadal prace nad opracowaniem jednolitych kryteriów oceny ED potwierdzają tylko to, iż zagadnienie nie jest proste. Całość komplikuje fakt, że tak naprawdę nie wiadomo czy w ocenie ED należałoby uwzględnić drogę narażenia na substancję, jej mechanizm działania, dotkliwość i odwracalność skutków. 

Źródła

1. International Programme on Chemical Safety. Global assessment of the state-of-the-science of endocrine disruptors.  WHO/PCS/EDC/02.2. World Health Organization, 2002. www.who.int/ipcs/publications/new_issues/endocrine_disruptors/en/print.html

2. Endocrine Disruptors, dostępne on line: 20.06.2017,

http://ec.europa.eu/environment/endocrine/documents/final_report_2007.pdf

3.D. Wiaderna, Czy substancje zaburzające gospodarkę hormonalną stanowią szczególną grupę chemikaliów? dostępne on line: 20.06.2017, http://kongres-kosmetyczny.pl/uploads/article/files/b6695327049d504f56437ed4654e29ef1517cdcd.pdf

KOMENTARZE
Newsletter