Odporność organizmu jako sojusznik w walce z rakiem płuca

Rak płuca jest jednym z najczęściej występujących nowotworów w Polsce. Rocznie diagnozę tę słyszy ponad 20 tys. pacjentów. [1] Mimo postępów medycyny jedynie ok. 14,5% z nich przeżywa pięć lat od momentu rozpoznania. [2] Współczesna onkologia dysponuje coraz skuteczniejszymi metodami leczenia –  radio- i chemioterapia to stosowane od dawna, bardzo efektywne metody niszczenia komórek nowotworowych. Przełomem ostatnich lat w leczeniu m.in. raka płuca jest immunoterapia, czyli leczenie działające poprzez wpływ na układ odpornościowy, nie do końca wiadomo jednak, w jaki sposób optymalnie łączyć dostępne metody leczenia. Coraz więcej badań wskazuje, że radioterapia, która ma z jednej strony działanie immunosupresyjne, czyli zmniejszające odporność, może równocześnie działać stymulująco na układ odpornościowy oraz jego zdolność do rozpoznawania i zwalczania komórek nowotworowych. Lepsze zrozumienie tych mechanizmów może w przyszłości przyczynić się do opracowania skuteczniejszych i bezpieczniejszych terapii przeciwnowotworowych.

Właśnie tym zagadnieniem zajmuje się lek. Zuzanna Nowicka-Kaszkowiak, stypendystka programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki w kategorii doktoranckiej. – Onkologia przyciąga mnie swoją złożonością. Proces nowotworowy opiera się na zaburzeniach podziału, naprawy i różnicowania komórek, a jego rozwój ma charakter ewolucyjny – jak zauważył francuski chemik Jacques Monod, rak to „statystyczna nieuchronność natury – kwestia przypadku i konieczności”. [3] Te same procesy zmienności genetycznej i selekcji, które rządzą ewolucją gatunków, pozwalają komórkom ciała ewoluować w kierunku nowotworzenia wewnątrz organizmu – mówi lek. Zuzanna Nowicka-Kaszkowiak. Badaczka stara się zrozumieć, w jaki sposób leczenie z wykorzystaniem chemio- i radioterapii wpływa na układ odpornościowy oraz jego zdolność do rozpoznawania i zwalczania komórek nowotworowych. Ma nadzieję, że w przyszłości pozwoli to na opracowanie bezpieczniejszych i skuteczniejszych terapii.

Z laboratorium do pacjenta – badania z potencjałem praktycznego zastosowania

Przykładem praktycznego zastosowania innych badań lek. Zuzanny Nowickiej-Kaszkowiak jest test działający w oparciu o ekspresję (stężenie) cząsteczek mikroRNA we krwi, pozwalający wykryć i oszacować ekspozycję na nieznaną dawkę promieniowania jonizującego, czyli tzw. biodozymetr. W sytuacji, kiedy pewna grupa ludzi zostaje narażona na działanie promieniowania, np. wskutek katastrofy nuklearnej lub celowego ataku, DNA ich komórek ulega uszkodzeniu, a komórki zaczynają umierać. Skutki tego działania – dramatyczny spadek odporności, biegunki, oparzenia – obserwuje się dopiero po kilku dniach, kiedy możliwości pomocy są już ograniczone. Opracowany przez zespół lek. Nowickiej-Kaszkowiak wspólnie z badaczami z Uniwersytetu Harvarda test pozwala jednak szybko i tanio określić, kto został narażony na działanie potencjalnie śmiertelnej dawki promieniowania i komu należy w pierwszej kolejności udzielić pomocy.

Nauka, która przybliża nas do skutecznego leczenia

Mimo ogromnego postępu medycyny rak płuca nadal pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej onkologii. Jednocześnie badania prowadzone przez naukowców, takich jak lek. Zuzanna Nowicka-Kaszkowiak, pokazują, że lepsze poznanie mechanizmów zachodzących w organizmie i wewnątrz samego nowotworu podczas leczenia może otworzyć drogę do skuteczniejszych i bardziej dopasowanych terapii. To właśnie połączenie wiedzy naukowej, innowacyjnych metod diagnostycznych i indywidualnego podejścia do pacjenta będzie kształtować przyszłość walki z rakiem płuca.