Czerniak – cichy zabójca

Czerniak – cichy zabójca

Czerniak, nowotwór skóry o wysokim stopniu złośliwości, wciąż wykrywany jest zbyt późno. Wczesna diagnostyka jest niezwykle istotna, ponieważ pozwala na zatrzymanie nowotworzenia w początkowym jego etapie oraz uniknięcie późniejszych przerzutów. Lekarze apelują o kontrolowanie zmian skórnych przynajmniej raz w roku, a w przypadku osób z „grupy ryzyka” nawet co 6 miesięcy.Jakie czynniki wpływają na powstawanie czerniaka oraz jak wygląda droga od wykrycia zmiany nowotworowej do jej usunięcia?

Czerniak złośliwy (łac. Melanoma malignum) jest nowotworem wywodzącym się z komórek barwnikowych —melanocytów. Ponad 90% wszystkich przypadków czerniaka dotyczy skóry (może obejmować znamiona barwnikowe lub pojawiać się de novo w skórze niezmienionej). Jednakże w związku z występowaniem komórek barwnikowych także w innych lokalizacjach niż skóra, może on pojawiać się m.in. wewnątrz gałki ocznej, na błonie śluzowej narządów płciowych, w jamie ustnej, krtani, przełyku, jelitach, żołądku.

 

Nowotwór ten cechuje wysoki stopień złośliwości. Może dawać przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych, a także przerzuty odległe, najczęściej do płuc i mózgu. Jak podkreśla prof. Piotr Rutkowski, Kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków z Centrum Onkologii w Warszawie —„Statystyki umieralności na czerniaka są bardzo wysokie […]Wyleczalność w Polsce wynosi 60-70%. Na zachodzie wskaźnik wynosi 90%. Mamy do czego dążyć”.

 

Grupa podwyższonego ryzyka

Niezwykle istotna jest świadomość na temat czynników odpowiadających za wystąpienie podwyższonego ryzyka zachorowania na czerniaka skóry. W 2001 roku naukowcy z BaylorUniversityMedical Center w Teksasie opracowali skrót „MM RISK” odnoszący się do cech charakterystycznych występujących u osób należących do grupypodwyższonego ryzyka:

 

M

 (ang. Moles)

Występowanie u danej osoby dużej ilości znamion oraz wysoka tendencja do ich samoistnego pojawiania się, powinny wzmóc w nas czujność onkologiczną i wyrobić nawyk ich regularnej obserwacji.

M

(ang. Moles - atypical)

Czyli obecność powyżej trzech znamion atypowych na skórze danego pacjenta stanowi czynnik ryzyka wystąpienia czerniaka skóry. Należy także pamiętać o zespole znamion atypowych, będącym wskaźnikiem słabości lub wrażliwości melanocytów. W tej grupie pacjentów w wieku 30-35 lat pojawia się duża  liczna nowych znamion, następnie znamiona zaczynają stopniowo zanikać, a w starszym wieku pojawiają się bardzo rzadko. Nowe znamiona w starszym wieku należy podejrzewać o czerniaka złośliwego.

R

(ang. Red hair)

Zaliczamy tutaj czynniki osobnicze jak: jasne lub rude włosy, jasna cera, zielony, niebieski lub szary kolor oczu. Występowanie powyższych cech, czyli fenotypu nordyckiego 2-3 krotnie podwyższa osobnicze ryzyko wystąpienia czerniaka skóry.

I

(ang. Inabilty to tan)

Brak skłonności do opalania, czyli występowanie zaczerwienienia skóry i objawów oparzenia skóry już przy niskiej dawce ekspozycji na światło słoneczne stanowi również istotny czynnik ryzyka.

S

(ang. Sunburnhistory)

Grupę chorych, u których przed 14-tym rokiem życia wystąpiło oparzenie skóry wywołane nadmierną ekspozycją na działanie promieni słoneczne także zaliczamy do grupy podwyższonego ryzyka wystąpienia czerniaka skóry.

K

 (ang. Kindred)

Występowanie czerniaka złośliwego w rodzinie                  (krewni I stopnia) stanowi bardzo istotny czynnik wystąpienia czerniaka skóry, w tej grupie chorych ryzyko wystąpienia czerniaka skóry wzrasta dwunastokrotnie.

 

 

Głównymi czynnikami odpowiadających za wystąpienie podwyższonego ryzyka zachorowania na czerniaka są czynniki genetyczne i środowiskowe.

 

Jednym z głównych czynników środowiskowych, mających wpływ na powstawanie czerniaka jest ekspozycja na promieniowanie UV (kąpiele słoneczne, solaria). Wywiera ono mutagenny wpływ na DNA, co skutkuje nagromadzeniem różnorakich zmian genetycznych. Jedną z takich mutacji wpływających w wysokim stopniu na powstawanie czerniaka jest zmiana V600G w genie BRAF. Występuje ona u ok. 50-70% pacjentów chorych na czerniaka oraz u ok. 70-88% osób w znamionach barwnikowych. Zmutowany gen koduje białko, dzięki któremu następuje niekontrolowany wzrost komórek oraz rozwój nowotworu.

 

Badania wskazują, że w 3-15% przypadków za powstawanie czerniaka odpowiedzialne są uwarunkowania genetyczne. W publikacji „Genetyka kliniczna czerniaka” (Postępy Nauk Medycznych, 2008) dr Tadeusz Dębniak oraz prof. Jan Lubiński z Międzynarodowego Centrum Nowotworów Dziedzicznych, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie piszą: „Zwiększone ryzyko zachorowania na czerniaka u potomstwa osób chorych na ten nowotwór jak również rodzinne agregacje tego nowotworu sugerują, że predyspozycja genetyczna jest istotnym czynnikiem uczestniczącym w patogenezie czerniaka […] Podłoże genetyczne czerniaka jest złożone i zależy od wielu genów. Głównym genem ryzyka jest CDKN2A […] Poznano kilka genów/mutacji umiarkowanie modyfikujących ryzyko czerniaka. Ich lista obejmuje XPD, MC1R, BRCA2.” Badania nad czerniakiem wskazują także na związek wysokiego ryzyka występowania mutacji w genach ARF oraz CDK4, lecz jedynie w kilku rodzinach na świecie, więc nie może mieć to istotnego znaczenia w praktyce klinicznej.

 

Gen CDKN2A jest regulatorem cyklu komórkowego, niezbędnym w procesie efektywnego różnicowania się melanocytów. Jeśli dochodzi do mutacji, różnicowanie komórek barwnikowych zaczyna zachodzić w sposób nieprawidłowy i w konsekwencji dochodzi do rozwoju nowotworu. Badania nad genem CDKN2A u pacjentów z czerniakiem  przeprowadzone w Międzynarodowym Centrum Nowotworów Dziedzicznych, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie wykazały, że częsta konstytucyjna zmiana tego genu, tj. A148T ponad dwukrotnie zwiększa ryzyko czerniaka niezależnie od wywiadu rodzinnego, zwłaszcza u osób poniżej 50 r. ż.

 

Wadliwy wariant genu CDKN2A dziedziczony jest autosomalnie dominująco (Ryc.1.). Jeśli jedno z rodziców chorowało na czerniaka wywołanego wadliwym genem CDKN2A, bądź jest nosicielem wadliwego genu CDKN2A, każde z dzieci ma 50% szans na jego odziedziczenie.


Ryc. 1. Dziedzicznie wadliwego wariantu genu CDKN2A. Wadliwy wariant genu oznaczony jako „D”, prawidłowy „d”[8].

 

Badania wykazują, że u osób z wadliwym genem CDKN2A oprócz czerniaka występuje także zwiększone ryzyko rozwinięcia się raka trzustki. Statystyki pokazują, że mutacje w genie CDKN2A pojawiają się częściej w rodzinach z wieloma, powyżej trzech przypadków, zachorowaniami na czerniaka w historii rodziny. Okazuje się, że mutacje w genie CDKN2A są raczej rzadkie, ale ich penetracja jest bardzo wysoka. Nosiciele mutacji w tym genie wykazują od 58% do 91% ryzyka, że w ciągu całego życia rozwinie się u nich czerniak złośliwy.

 

We wspomnianej publikacji „Genetyka kliniczna czerniakadr Tadeusz Dębniak oraz prof. Jan Lubiński  podkreślają potrzebę wdrożenia odpowiednich programów diagnostyczno-profilaktycznych czerniaka oraz leczniczych w celu zmniejszenia zachorowalności i śmiertelności. Jedną z propozycji z zakresu diagnostyki jest wykonywanie testów genetycznych oraz analiz danych rodowodowo-klinicznych u wszystkich pacjentów z rozpoznanym czerniakiem, także w przypadkach z ujemnym wywiadem rodzinnym.

Czerniak jest nowotworem wyleczalnym, jednakże we wczesnym stadium rozwoju. Wczesna diagnostyka jest niezwykle istotna, ponieważ dzięki niej możliwe jest wycięcie zmiany w początkowych etapach nowotworzenia i uniknięcie dalszego rozwoju nowotworu. Wczesne rozpoznanie zmiany daje szansę wyleczenia nawet w 90%. Dlatego też niezwykle istotne jest kontrolowane znamion przynajmniej raz w roku, a w przypadku osób z tzw. grup ryzyka nawet co 6 miesięcy.

 

O diagnostyce czytaj dalej na kolejnych stronach!

Komentarze

Piszesz jako
Gość
captcha
Przepisz proszę tekst z obrazka powyżej
Dorka (Gość)
15:28 16.05.2016
Moja babcia zachorowała na czerniaka i posiadała mutację w genie CDKN2A, ale dopiero niedawno o tym się dowiedziałam. Trochę zaczęłam czytać na ten temat i okazało się że jest dość wysokie prawdopodobieństwo że razem z mamą możemy także być nosicielkami tego genu. Namówiłam ją na badanie genetyczne na zdrowegeny.pl aby mieć pewność czy nie powinnyśmy bardziej skupić się na swojej profilaktyce.

Film na dziś

Kwartalnik_lg
Współpracujemy z: grey_thumb_TOP_LOGO grey_thumb_gustav-hees-logo grey_thumb_logo-eppendorf grey_thumb_AB_SCIEX_LOGO_RGB grey_thumb_ich grey_thumb_bioni grey_thumb_LORENZlogo grey_thumb_cosmeticlab