Biotechnologia.pl
łączymy wszystkie strony biobiznesu
Czerniak – cichy zabójca
Czerniak – cichy zabójca
Czerniak, nowotwór skóry o wysokim stopniu złośliwości, wciąż wykrywany jest zbyt późno. Wczesna diagnostyka jest niezwykle istotna, ponieważ pozwala na zatrzymanie nowotworzenia w początkowym jego etapie oraz uniknięcie późniejszych przerzutów. Lekarze apelują o kontrolowanie zmian skórnych przynajmniej raz w roku, a w przypadku osób z „grupy ryzyka” nawet co 6 miesięcy. Jakie czynniki wpływają na powstawanie czerniaka oraz jak wygląda droga od wykrycia zmiany nowotworowej do jej usunięcia?

Czerniak złośliwy (łac. Melanoma malignum) jest nowotworem wywodzącym się z komórek barwnikowych —melanocytów. Ponad 90% wszystkich przypadków czerniaka dotyczy skóry (może obejmować znamiona barwnikowe lub pojawiać się de novo w skórze niezmienionej). Jednakże w związku z występowaniem komórek barwnikowych także w innych lokalizacjach niż skóra, może on pojawiać się m.in. wewnątrz gałki ocznej, na błonie śluzowej narządów płciowych, w jamie ustnej, krtani, przełyku, jelitach, żołądku.

 

Nowotwór ten cechuje wysoki stopień złośliwości. Może dawać przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych, a także przerzuty odległe, najczęściej do płuc i mózgu. Jak podkreśla prof. Piotr Rutkowski, Kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków z Centrum Onkologii w Warszawie —„Statystyki umieralności na czerniaka są bardzo wysokie […]Wyleczalność w Polsce wynosi 60-70%. Na zachodzie wskaźnik wynosi 90%. Mamy do czego dążyć”.

 

Grupa podwyższonego ryzyka

Niezwykle istotna jest świadomość na temat czynników odpowiadających za wystąpienie podwyższonego ryzyka zachorowania na czerniaka skóry. W 2001 roku naukowcy z BaylorUniversityMedical Center w Teksasie opracowali skrót „MM RISK” odnoszący się do cech charakterystycznych występujących u osób należących do grupypodwyższonego ryzyka:

 

M

 (ang. Moles)

Występowanie u danej osoby dużej ilości znamion oraz wysoka tendencja do ich samoistnego pojawiania się, powinny wzmóc w nas czujność onkologiczną i wyrobić nawyk ich regularnej obserwacji.

M

(ang. Moles - atypical)

Czyli obecność powyżej trzech znamion atypowych na skórze danego pacjenta stanowi czynnik ryzyka wystąpienia czerniaka skóry. Należy także pamiętać o zespole znamion atypowych, będącym wskaźnikiem słabości lub wrażliwości melanocytów. W tej grupie pacjentów w wieku 30-35 lat pojawia się duża  liczna nowych znamion, następnie znamiona zaczynają stopniowo zanikać, a w starszym wieku pojawiają się bardzo rzadko. Nowe znamiona w starszym wieku należy podejrzewać o czerniaka złośliwego.

R

(ang. Red hair)

Zaliczamy tutaj czynniki osobnicze jak: jasne lub rude włosy, jasna cera, zielony, niebieski lub szary kolor oczu. Występowanie powyższych cech, czyli fenotypu nordyckiego 2-3 krotnie podwyższa osobnicze ryzyko wystąpienia czerniaka skóry.

I

(ang. Inabilty to tan)

Brak skłonności do opalania, czyli występowanie zaczerwienienia skóry i objawów oparzenia skóry już przy niskiej dawce ekspozycji na światło słoneczne stanowi również istotny czynnik ryzyka.

S

(ang. Sunburnhistory)

Grupę chorych, u których przed 14-tym rokiem życia wystąpiło oparzenie skóry wywołane nadmierną ekspozycją na działanie promieni słoneczne także zaliczamy do grupy podwyższonego ryzyka wystąpienia czerniaka skóry.

K

 (ang. Kindred)

Występowanie czerniaka złośliwego w rodzinie                  (krewni I stopnia) stanowi bardzo istotny czynnik wystąpienia czerniaka skóry, w tej grupie chorych ryzyko wystąpienia czerniaka skóry wzrasta dwunastokrotnie.

 

 

Głównymi czynnikami odpowiadających za wystąpienie podwyższonego ryzyka zachorowania na czerniaka są czynniki genetyczne i środowiskowe.

 

Jednym z głównych czynników środowiskowych, mających wpływ na powstawanie czerniaka jest ekspozycja na promieniowanie UV (kąpiele słoneczne, solaria). Wywiera ono mutagenny wpływ na DNA, co skutkuje nagromadzeniem różnorakich zmian genetycznych. Jedną z takich mutacji wpływających w wysokim stopniu na powstawanie czerniaka jest zmiana V600G w genie BRAF. Występuje ona u ok. 50-70% pacjentów chorych na czerniaka oraz u ok. 70-88% osób w znamionach barwnikowych. Zmutowany gen koduje białko, dzięki któremu następuje niekontrolowany wzrost komórek oraz rozwój nowotworu.

 

Badania wskazują, że w 3-15% przypadków za powstawanie czerniaka odpowiedzialne są uwarunkowania genetyczne. W publikacji „Genetyka kliniczna czerniaka” (Postępy Nauk Medycznych, 2008) dr Tadeusz Dębniak oraz prof. Jan Lubiński z Międzynarodowego Centrum Nowotworów Dziedzicznych, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie piszą: „Zwiększone ryzyko zachorowania na czerniaka u potomstwa osób chorych na ten nowotwór jak również rodzinne agregacje tego nowotworu sugerują, że predyspozycja genetyczna jest istotnym czynnikiem uczestniczącym w patogenezie czerniaka […] Podłoże genetyczne czerniaka jest złożone i zależy od wielu genów. Głównym genem ryzyka jest CDKN2A […] Poznano kilka genów/mutacji umiarkowanie modyfikujących ryzyko czerniaka. Ich lista obejmuje XPD, MC1R, BRCA2.” Badania nad czerniakiem wskazują także na związek wysokiego ryzyka występowania mutacji w genach ARF oraz CDK4, lecz jedynie w kilku rodzinach na świecie, więc nie może mieć to istotnego znaczenia w praktyce klinicznej.

 

Gen CDKN2A jest regulatorem cyklu komórkowego, niezbędnym w procesie efektywnego różnicowania się melanocytów. Jeśli dochodzi do mutacji, różnicowanie komórek barwnikowych zaczyna zachodzić w sposób nieprawidłowy i w konsekwencji dochodzi do rozwoju nowotworu. Badania nad genem CDKN2A u pacjentów z czerniakiem  przeprowadzone w Międzynarodowym Centrum Nowotworów Dziedzicznych, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie wykazały, że częsta konstytucyjna zmiana tego genu, tj. A148T ponad dwukrotnie zwiększa ryzyko czerniaka niezależnie od wywiadu rodzinnego, zwłaszcza u osób poniżej 50 r. ż.

 

Wadliwy wariant genu CDKN2A dziedziczony jest autosomalnie dominująco (Ryc.1.). Jeśli jedno z rodziców chorowało na czerniaka wywołanego wadliwym genem CDKN2A, bądź jest nosicielem wadliwego genu CDKN2A, każde z dzieci ma 50% szans na jego odziedziczenie.


Ryc. 1. Dziedzicznie wadliwego wariantu genu CDKN2A. Wadliwy wariant genu oznaczony jako „D”, prawidłowy „d”[8].

 

Badania wykazują, że u osób z wadliwym genem CDKN2A oprócz czerniaka występuje także zwiększone ryzyko rozwinięcia się raka trzustki. Statystyki pokazują, że mutacje w genie CDKN2A pojawiają się częściej w rodzinach z wieloma, powyżej trzech przypadków, zachorowaniami na czerniaka w historii rodziny. Okazuje się, że mutacje w genie CDKN2A są raczej rzadkie, ale ich penetracja jest bardzo wysoka. Nosiciele mutacji w tym genie wykazują od 58% do 91% ryzyka, że w ciągu całego życia rozwinie się u nich czerniak złośliwy.

 

We wspomnianej publikacji „Genetyka kliniczna czerniakadr Tadeusz Dębniak oraz prof. Jan Lubiński  podkreślają potrzebę wdrożenia odpowiednich programów diagnostyczno-profilaktycznych czerniaka oraz leczniczych w celu zmniejszenia zachorowalności i śmiertelności. Jedną z propozycji z zakresu diagnostyki jest wykonywanie testów genetycznych oraz analiz danych rodowodowo-klinicznych u wszystkich pacjentów z rozpoznanym czerniakiem, także w przypadkach z ujemnym wywiadem rodzinnym.

Czerniak jest nowotworem wyleczalnym, jednakże we wczesnym stadium rozwoju. Wczesna diagnostyka jest niezwykle istotna, ponieważ dzięki niej możliwe jest wycięcie zmiany w początkowych etapach nowotworzenia i uniknięcie dalszego rozwoju nowotworu. Wczesne rozpoznanie zmiany daje szansę wyleczenia nawet w 90%. Dlatego też niezwykle istotne jest kontrolowane znamion przynajmniej raz w roku, a w przypadku osób z tzw. grup ryzyka nawet co 6 miesięcy.

 

O diagnostyce czytaj dalej na kolejnych stronach!

Źródła

Bibliografia:

 

  1. Adamski Z., Kaszuba A.,Dermatologia dla kosmetologów, Elsevier Urban & Partner, wyd. 2, Wrocław 2010.
  2. Barańska B., Skrętkowicz J., Perspektywy terapii genowej, Wiadomości lekarskie 2007, IX, 7–8.
  3. Brudnik U., Wojas-Pelc A., Branicki W., Genetyczne uwarunkowania czerniaka, Postępy Dermatologii i Alergologii, 2006, XXIII, 1:21-25.
  4. Dębniak T., Lubiński J., Genetyka kliniczna czerniaka, Postępy Nauk Medycznych, 8-2008, s. 501-503.
  5. KwakJ., Gallaghera M., Ozdener M.H. et al., Volatile biomarkers from human melanoma cells, Journal of Chromatography B, 931 (2013) 90- 96.
  6. Roesch A., Burgdorf W., Stolz W. et al., Dermatoscopy of “dysplastic nevi”: A beacon in diagnostic darkness, Eur J Dermatol, 2006; 16 (5): 479-93.
  7. Ruka W., Krzakowski M., Placek W. i wsp., „Czerniaki skóry – zasady postępowania diagnostycznego –terapeutycznego”, Onkologia w Praktyce Klinicznej, 2009, tom 5, nr 1, 20-32
  8. http://www.onkonet.pl/dp_czerniakzs.html(08.07.2013r.).
  9. http://www.genetics.edu.au.
  10. http://www.akademiaczerniaka.pl/artykuly/pokaz-artykul,tydzien-   swiadomosci-czerniaka-24-30-maja-2013-r(08.07.2013r.).
  11. http://www.tokfm.pl/Tokfm/1,103085,12176660,_Wiemy__ze_lek_dziala__a_nie_mozemy_go_stosowac__.html.
KOMENTARZE
news

<Maj 2017>

pnwtśrczptsbnd
2
3
4
Rekrutacja na Studia Doktoranckie
2017-05-04 do 2017-06-01
5
6
7
8
11
Seminarium Praktyczna Szkoła Barwy
2017-05-11 do 2017-05-11
14
17
18
20
21
22
Przygotowanie wytwórni do Inspekcji GMP
2017-05-22 do 2017-05-22
27
28
29
30
31
1
2
3
4
Newsletter