Biotechnologia.pl
łączymy wszystkie strony biobiznesu
"Zrezygnowanie z GMO byłoby cofnięciem się dziesięciolecia" – rozmowa z prof. Tadeuszem Żarskim
"Zrezygnowanie z GMO byłoby cofnięciem się dziesięciolecia" – rozmowa z prof. Tadeuszem Żar
Organizmy modyfikowane genetycznie wzbudzają największe kontrowersje w związku z ich uwolnieniem do środowiska. Istnieje obawa, że mogą się one rozprzestrzenić w sposób niekontrolowany. Czy jest to jednak możliwe? Prof. Tadeusz Żarski, przewodniczący Komisji ds. GMO odpowiada na to pytanie.

Czym są organizmy modyfikowane genetycznie?

Według definicji, organizm genetyczne modyfikowany to organizm inny niż organizm człowieka, w którym dokonano zmian zapisu informacji genetycznej, w sposób nieprzebiegający w warunkach naturalnych. Krzyżowanie czy dobór naturalny nie stanowią modyfikacji genetycznych sensu stricte organizmu modyfikowanego. W tej chwili GMO utożsamiane jest z organizmami, do których wprowadzono DNA innego bądź tego samego gatunku. Są to manipulacje, nie występujące w naturalnych warunkach. Jeśli ktoś pragnie twierdzić, że od 10 tys. lat dokonujemy modyfikacji genetycznych, na pewno jest to w pewnym stopniu prawda. Należy jednak zaznaczyć, że nie dokonujemy transgenezy. To, co robimy poprzez pracę hodowlaną, polega na ekspresji cech zapisanych w genomie tego organizmu, które nie są wyeksponowane. Poprzez dobór, krzyżowanie i tym podobne zabiegi, możemy ujawnić taką cechę.

Można zaobserwować, że uprawy genetycznie modyfikowanych roślin czy kwestia stosowania GMO w żywieniu wywołują wiele kontrowersji.  Organizmy GM są jednak stosowane powszechnie w medycynie i tutaj nie wywołują takich sporów. Z czego to wynika?

Tu należy rozróżnić dwie rzeczy: uwalnianie do środowiska genetycznie modyfikowanych organizmów i ich używanie w warunkach zamkniętych. W tym zamkniętym użyciu mieści się także wykorzystanie genetycznie modyfikowanych organizmów jako producentów leków. W tej chwili nie korzystamy z ekstrakcji insuliny z trzustek bydlęcych bądź świńskich, tylko dokonaliśmy modyfikacji Escherichia coli wprowadzając gen insuliny umożliwiający produkcję tego hormonu. Przy technikach jakie posiadamy możemy idealnie taką substancję oczyścić i stosować w terapii. Drugi hormon, dla którego nie ma alternatywy, to hormon wzrostu. W przypadku karłowatości u dzieci, mieliśmy dotychczas do dyspozycji somatotropinę – preparat zawierający hormon wzrostu. Uzyskiwano go jedynie z ekstrakcji przysadek ludzi zmarłych. Teraz mamy możliwość dokonania manipulacji w genomie bakterii, które go produkują. Dzięki modyfikacjom genetycznym jesteśmy w stanie uzyskać zwierzęce modele chorób, nad których terapią można pracować wykorzystując różnego rodzaju preparaty lecznicze oraz dokonać oceny patogenezy. Takie procesy przebiegają pod ścisłą kontrolą. Jeżeli w Tarchominie umiejscowiona jest wytwórnia antybiotyków, nie znaczy to, iż ludzie dookoła są oporni na antybiotyki. Wszelkie podejmowane prace odbywają się w odpowiednich warunkach oraz pod właściwą ochroną, aby nic nie przedostało się na zewnątrz. W przypadku GMO uwalnianych do środowiska, zawsze istnieje niebezpieczeństwo, że dany organizm – bakterie, rośliny czy zwierzęta ­­– może w sposób niepożądany oddziaływać z elementami ekosystemu. Przykładem jest transgeniczny łosoś. Zostało udowodnione, iż w warunkach naturalnych może się on krzyżować z dzikim pstrągiem. To jedyny przypadek, gdzie komercyjnie pozyskuje się genetycznie modyfikowane zwierzęta. Wyjątek stanowią zwierzęta wykorzystywane jako biofabryki. Najczęściej są to ssaki, gdzie ekspresja interesującego nas białka następuje w mleku. Dzięki temu do organizmu kozy możemy wprowadzić m. in.: gen odpowiadający za ekspresję białka pająka i otrzymać tym samym pajęcze nici. Takie białko ma niesamowite właściwości mechaniczne.

Zatem z jakimi zagrożeniami wiąże się uwalnianie roślin GM do środowiska?

W zasadzie modyfikacje genetyczne roślin sprowadzają się do ich odporności na herbicydy bądź produkują toksynę skierowaną przeciw owadom. Nie jest przypadkiem, że właścicielami nasion odpornych na herbicydy są firmy chemiczne je produkujące. Jeżeli stosujemy metodę biobalistyczną, to dokonujemy strzelania w łańcuch DNA. Takie rośliny uzyskane drogą modyfikacji nie są jednakowe, ponieważ trafienie w ten sam fragment DNA zachodzi z niezwykle nikłym prawdopodobieństwem. Wszystkie zastrzeżenia dotyczące żywności pozyskiwanej  z roślin transgenicznych wynikają z wielu przesłanek. Po pierwsze, powiązane jest to z napędzaniem zysków ogromnych koncernów biotechnologicznych, które sprzedają nasiona na zasadzie: worek nasion i butelka herbicydu. Po drugie, badania dokumentujące bezpieczeństwo stosowania takich produktów nie są wystarczające. Dlaczego nie ma rzetelnych badań? Zaraz po pojawieniu się na rynku pierwszej komercyjnie rozprowadzanej rośliny – pomidora Flavr Savr, wprowadzono w USA zasadę równoważności składnikowej, znoszącej zasadę konieczności przedstawienia wyników o nieszkodliwości otrzymanych roślin GM. Badania, które mamy do dyspozycji są badaniami firmowymi, a do nich nie zawsze mamy dostęp. Często w biuletynach EFSA były umieszczane tylko streszczenia.

Czy istnieją badania, które potwierdzają negatywny wpływ roślin GM na organizmy żywe?

W przypadku ziemniaków z modyfikowaną skrobią, zarówno u zwierząt w grupie kontrolnej jak i badanej wystąpiły cysty na tarczycy. Okazało się, że jest to skłonność danej rasy, jednakże grupa żywiona modyfikowanymi ziemniakami rozwijała większą ilość cyst. W innych badaniach, wykorzystywano modyfikowaną kukurydzę. U zwierząt występowały zmiany hematologiczne, co podsumowano jako biologicznie nieistotne. Nie rozumiem pojęcia „biologicznie nieistotne”. Każda zmiana, która występuje w doświadczeniach wykonywanych na zwierzętach jest dla mnie istotna. Jeżeli chcę się dowiedzieć, czy jest to prawdziwa zależność, to powtarzam takie badania. Jeżeli dalej taka zmiana się pojawia, świadczy to o prawidłowych założeniach tego doświadczenia. W przypadku, kiedy sytuacja wystąpiła tylko raz, oznacza to przypadek. Warto przytoczyć tu przykład prof. Seraliniego – pierwszy raz się zdarzyło, że wycofano opublikowany wcześniej w Food and Chemical Toxicology artykuł. Z drugiej strony jednak, ukazał się on po pewnym czasie w konkurencyjnym wydawnictwie. Powiem szczerze, jestem przekonany o słuszności tych badań. Pojawiły się osoby będące bardzo dużymi przeciwnikami tej pracy. Pisały listy do redakcji z bezpodstawnymi argumentami, twierdząc między innymi, że badane szczury cierpią, co jest zupełnie niezasadne. Trzeba sobie zdawać sprawę, że rośliny modyfikowane genetycznie, szczególnie dwa gatunki, soja i kukurydza, to przede wszystkim wielki biznes potężnych korporacji. Kluczowym jest fakt, że jeśli w którymś momencie zechcemy wrócić do nasion niemodyfikowanych genetycznie, to może być już za późno, ponieważ już ich po prostu nie będzie.

Dlaczego Pana zdaniem aż tyle agencji zajmujących się badaniem bezpieczeństwa żywności oraz organizacji naukowych opowiedziało się za wycofaniem artykułu prof. Seraliniego z czasopisma Food and Chemical Toxicology?

Patrząc na stronę internetową prof. Seraliniego widzimy jego odpowiedź na te zarzuty. Pierwszym zarzutem było co następuje: ,,Protokół doświadczalny nie jest odpowiedni do badań powstawania nowotworu”. W tym przypadku odpowiedź naukowca jest bardzo trafna. ,,Nasz eksperyment miał charakter długoterminowego badania toksykologicznego, a nie dotyczył mechanizmu powstawania nowotworu’’. Ponadto czytamy: ,,Autorzy tej pracy nie są toksykologami, a poprzednie prace tej grupy zostały odrzucone”. Autorzy z grupy Seraliniego mają na swoim koncie 26 artykułów opublikowanych w recenzowanych czasopismach w ciągu ostatnich 5 lat. Wszystkie ich publikacje uzyskały pozytywne recenzje naukowe, żadna nie była odrzucona przez redakcje czasopism naukowych. Testy toksyczności kukurydzy trwały 2 lata i podczas ich przeprowadzania badane były wskaźniki toksyczności dla wątroby i nerek u szczurów. W odpowiedzi otrzymano wyraźny wynik, że nastąpiły pewne zmiany w tych narządach. Stwierdzono, że profesor Seralini powinien przeprowadzać eksperyment przez 90 dni (jest to ogólnie przyjęta zasada). Te badania często przeciwstawia się tym przeprowadzanym na zwierzętach gospodarczych. Weźmy pod uwagę jednak, że dla szczura dwa lata to całe życie, a dla krowy czy świni to znacznie mniejszy fragment ich życia.

Ponadto zauważmy, że byłych pracowników Monsanto pełniących różnorakie funkcje w administracji są dziesiątki. Wielu z nich pracuje we wspomnianych w pytaniu agencjach. Prezydent Obama w ubiegłym roku podpisał ustawę, które chroni przed odpowiedzialnością firmy biotechnologiczne.. Akt stwierdza, że to nawet jeśli przyszłe badania wykażą, że GMO lub nasiona GM powodują znaczne zaburzenia zdrowia np. nowotwory złośliwe, itd. to sądy federalne nie  mają  prawa  by zatrzymać  ich dystrybucji, użycia lub sprzedaży  Jest to równoznaczne z faktem, że jeżeli kiedykolwiek się udowodni, że to, co oni produkują jest szkodliwe, firmy nie będą obarczane winą. Warto tutaj przytoczyć jeszcze starą maksymę Kissingera,  który mówił: „Ten kto kontroluje produkcję żywności, rządzi ludźmi” . W tej chwili sytuacja wygląda tak, że zapewne niedługo nie będziemy mieli żadnych nasion, które nie są modyfikowane. Na pewno tyczy się to kukurydzy i soi.

 

KOMENTARZE
Newsletter